Όταν στις αρχές της δεκαετίας του 60 το ΑΚΕΛ εξέφραζε τις πρώτες του αντιδράσεις στις προθέσεις της τότε Κυβέρνησης υπό τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο για σύναψη Συμφωνίας Σύνδεσης Κύπρου-ΕΟΚ, κανείς δεν θα μπορούσε να φανταστεί ότι η βασική επιχειρηματολογία του κόμματος θα έμενε σχεδόν αναλλοίωτη μισό περίπου αιώνα μετά. Το ΑΚΕΛ αντιτίθετο τότε στην Συμφωνία Σύνδεσης, για λόγους τόσο πολιτικούς όσο και οικονομικούς. Σύμφωνα με την αντίληψη της Αριστεράς, μια ισότιμη πολιτική συμφωνία με τις δύο Ευρώπες της Ψυχροπολεμικής εποχής θα αποδεικνυόταν πιο κερδοφόρα. Η Ευρωσκεπτικιστική, ή ακόμα και Ευρωπολεμική ΑΚΕΛ-ική στάση, εκφράστηκε έντονα και στη συνέχεια, με κύρια ιστορικά σημεία αναφοράς την ενεργοποίηση της δεύτερης φάσης της Συμφωνίας Σύνδεσης, δηλαδή της Συμφωνίας Τελωνιακής Ένωσης με την ΕΟΚ, καθώς και την υποβολή αίτησης για ένταξη της χώρας μας στην ΕΕ επί διακυβέρνησης Βασιλείου.

Οι βασικοί παράμετροι της συνεχούς αρνητικής στάσης του κόμματος σε οποιουδήποτε είδους εμβάθυνση των σχέσεων Κύπρου-ΕΟΚ/ΕΕ ήταν οι εξής:

(α) Η Κοινότητα δεν αποτελούσε τίποτα περισσότερο από μια πολιτική προέκταση της Βόρειο-Ατλαντικής Συμμαχίας σε καθαρά Ευρωπαϊκό έδαφος, και οποιαδήποτε σύνδεση της χώρας μας με την ΕΟΚ/ΕΕ θα ερχόταν σε σύγκρουση τόσο με τη Σοβιετική στήριξη που λαμβάναμε, όσο και με την αδέσμευτη πολιτική που ακολουθούσαμε.

(β) Η άμεση ευθυγράμμιση της Κύπρου με την ΕΟΚ/ΕΕ δεν θα συμβάδιζε με τους ιδεολογικούς προσανατολισμούς της χώρας μας.

(γ) Τόσο η Τελωνειακή Ένωση, όσο και η ένταξη της χώρας μας στην ΕΟΚ/ΕΕ, θα έφερναν την Κύπρο αντιμέτωπη με προκλήσεις στον κοινωνικο-οικονομικό τομέα, ενώ θα την έβαζαν επίσης σε δυσμενέστερη ανταγωνιστικά θέση.

Το τέλος του Ψυχρού Πολέμου σήμανε και το τέλος μιας μακράς περιόδου κατά την οποία η ΑΚΕΛική στάση ακολουθούσε, φαινομενικά τουλάχιστον, μια πολιτικά και ιδεολογικά ορθολογιστική πορεία. Όταν η εικόνα στο διεθνές περιβάλλον άρχισε να μεταβάλλεται στα τέλη της δεκαετίας του ‘80 και τις αρχές του ‘90, το κόμμα ήρθε αντιμέτωπο με μια καινούρια πραγματικότητα, η οποία δεν ευνοούσε πλέον τις θέσεις του. Παρόλα αυτά δεν ήταν παρά στο 18ο Συνέδριο το 1995 (πέντε χρόνια μετά την υποβολή ένταξης της χώρας μας στην ΕΕ) που το κόμμα τοποθετήθηκε επίσημα υπέρ της ένταξης.

Κατά το 18ο Συνέδριο του ΑΚΕΛ, το κόμμα επικαλέστηκε την διάλυση της ΕΣΣΔ, τις αδυναμίες του Κινήματος των Αδεσμεύτων και το ευρύτερο μεταψυχροπολεμικό κλίμα, για να αιτιολογήσει την απόφαση του υπέρ της ένταξης: «Σήμερα […] τα δεδομένα στον κόσμο και ιδιαίτερα στην ευρωπαϊκή ήπειρο έχουν αλλάξει ριζικά. Η αλλαγή αυτή μας υποχρεώνει να επανεξετάσουμε τη θέση του Κόμματος μας απέναντι στην πιθανή ένταξη της Κύπρου στην Ε.Ε. έτσι που οι θέσεις μας να λαμβάνουν υπόψη τη σημερινή αντικειμενική πραγματικότητα και να απαντούν πιο πειστικά στα προβλήματα της εποχής μας». Το κόμμα βέβαια ξεκαθάρισε παράλληλα την πάγια θέση της ιδεολογικής του αντίθεσης με το Ευρωπαϊκό οικοδόμημα: «Οι εκτιμήσεις και οι αντιλήψεις του ΑΚΕΛ για το χαρακτήρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως προωθημένης μορφής καπιταλιστικής πολιτικο-οικονομικής ολοκλήρωσης δεν έχουν αλλάξει».

Είναι ξεκάθαρο ότι το κόμμα έχει πλέον παγιδευτεί στα στεγανά δογματικά πλαίσια που το ίδιο δημιούργησε. Από μόνο του δηλαδή, έκτισε τριγύρω του «μεγάλα και υψηλά» τείχη, μέσα στα οποία λειτουργεί με παρωπίδες. Και τι να πει τώρα η ηγεσία του κόμματος για να ελαφρύνει τη θέση της; Ότι αυτό έγινε «ανεπαισθήτως» και «δεν άκουσε ποτέ κρότον κτιστών ή ήχον»; Δυστυχώς το ΑΚΕΛ δεν έχει τέτοιο άλλοθι. Και αυτό που το φέρνει σε ακόμα δυσμενέστερη θέση είναι η συνεχής άρνησή του για ιδεολογικό εκσυγχρονισμό.

Το σλόγκαν, για παράδειγμα, «ΕΟΚ-ΝΑΤΟ το ίδιο συνδικάτο» αναμφισβήτητα άφησε το σημάδι του στην κυπριακή ιστορία. Με το σλόγκαν αυτό το ΑΚΕΛ επιχείρησε την δαιμονοποίηση μιας πολιτικής οντότητας εξισώνοντάς την με μια στρατιωτική. Αυτό αποδείχτηκε ιδιαίτερα αποτελεσματικό αφού δημιούργησε, μεταξύ άλλων, μια ιδεολογική και κομματική πόλωση που κράτησε ενωμένη την αριστερή βάση ενάντια στην προβαλλόμενη ως «φιλο-ιμπεριαλιστική» Δεξιά.

Σήμερα, όσο ποτέ άλλοτε ίσως, το ΑΚΕΛ χρειάζεται την πόλωση αυτή για να κρατήσει συσπειρωμένο το λαό του. Η Αριστερά έχει ανάγκη ένα χαρτί που να την διαφοροποιεί από την Δεξιά. Και αναμφισβήτητα, το χαρτί που ξέρει το κόμμα να «παίζει» καλύτερα είναι αυτό της «αντι-ιμπεριαλιστικής» του ρητορικής, μέσα και από την άρνησή του για αίτηση ένταξης της Κύπρου στον Συνεταιρισμό για την Ειρήνη (ΣτΕ). Παρουσιάζοντας όμως τον ΣτΕ ως ένα ακόμα «συνδικάτο»-«μπαμπούλα», το ΑΚΕΛ απλά διαιωνίζει ένα άτεγκτο δογματισμό που παραμένει στάσιμος εδώ και μισό περίπου αιώνα.

ΣτΕ: «Προθάλαμος» πολλαπλών ερωτημάτων

Ο ΣτΕ έχει επανειλημμένα παρουσιαστεί ως προθάλαμος για ένταξη της χώρας μας στο ΝΑΤΟ• και αφού το ΝΑΤΟ αποτελεί κόκκινο πανί για το ΑΚΕΛ, εξ’ ορισμού και η ένταξη στον ΣτΕ αφορίζεται. Αν και σκοπός μας δεν είναι η ανασκόπηση των λόγων για τους οποίους το επιχείρημα αυτό είναι αβάσιμο, εν τούτοις δεν μπορεί να μην διερωτηθεί κανείς γιατί προβάλλεται, και ποια η σκοπιμότητα πίσω από την ταύτιση του ΣτΕ ως προθάλαμο του ΝΑΤΟ.

Αν όντως πιστεύει η ΑΚΕΛ-ική ελίτ ότι υπάρχει πραγματική σύνδεση μεταξύ της ένταξης της χώρας μας στο ΝΑΤΟ και αυτής στον ΣτΕ, αυτό αποτελεί από μόνο του ένα σημαντικό ερώτημα που χρίζει ιδιαίτερης έρευνας. Ο ούτω καλούμενος ιδεολογικός φραγμός της Αριστεράς πρέπει να μας προβληματίσει, δεδομένου ιδιαίτερα του γεγονότος ότι πρώην κομμουνιστικές χώρες, όπως η Ρωσία (και η Σερβία), είναι μέλη του ΣτΕ. Αυτό παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον αν αναλογιστούμε ότι η Ρωσία «κάθεται» στον «προθάλαμο» από το 1994, χωρίς ακόμη να έχει κληθεί, ή να έχει ζητήσει να κληθεί, να περάσει (επιτέλους…) στο ΝΑΤΟ-ικό αυτό «θάλαμο». Μήπως με την ένταξή τους στον ΣτΕ οι χώρες αυτές έχουν επιδείξει την οποιαδήποτε πρόθεση για προσχώρησή τους στο ΝΑΤΟ και δεν το γνωρίζουμε; Ή μήπως οι ΗΠΑ θα καλωσόριζαν την προσχώρηση Ρωσίας και Σερβίας στην Βόρειο-Ατλαντική Συμμαχία, αν αυτές επεδείκνυαν τέτοια πρόθεση;

Το πώς αισθάνεται το ΑΚΕΛ για το ΝΑΤΟ δεν είναι μυστικό. Το κόμμα ανέκαθεν προβάλλει την Βόρειο-Ατλαντική Συμμαχία ως μια διαχρονική ιμπεριαλιστική απειλή. Ως εκ τούτου, από την στιγμή που το ΑΚΕΛ συνέδεσε το ΝΑΤΟ με τον ΣτΕ, παρουσιάζοντας τον ως προθάλαμό του, αυτομάτως το δεύτερο μεταμορφώθηκε σ’ ένα ακόμα οργανισμό-απειλή για την Κύπρο. Το πρόβλημα για το ΑΚΕΛ είναι ότι, από την στιγμή που για χρόνια τώρα θεωρεί το ΝΑΤΟ ως μια εγκληματική Συμμαχία, δεν μπορεί πλέον να αποδεχτεί ή μάλλον να παραδεχτεί ότι η ένταξη της Κύπρου στον ΣτΕ μπορεί να αποδειχθεί ευεργετική, ή έστω απλά μη-αρνητική (ακόμη κι αν αυτό είναι που ίσως κατά βάθος πιστεύει). Μια τέτοια παραδοχή θα έφερνε το ΑΚΕΛ αντιμέτωπο με δύο ουσιαστικές προκλήσεις: Θα υπονόμευε αφενός την αξιοπιστία του κόμματος ως προς τα ιδεολογικά του πιστεύω και αφετέρου θα έθετε υπό αμφισβήτηση την ταυτότητά του.

Με ποιο τρόπο άραγε θα μπορούσε το ΑΚΕΛ να δικαιολογήσει στους υποστηρικτές του ότι όλως ξαφνικά ο φερόμενος ως «προθάλαμος» του ιμπεριαλιστικού ΝΑΤΟ δεν είναι κίνδυνος-θάνατος; Αναμφίβολα, είναι ιδιαίτερα δύσκολο, αν όχι και αδύνατο, να βρεθεί μια αρκετά πειστική δικαιολογία που να μην υπονομεύει τα ιδεολογικά πιστεύω του κόμματος.

Η πολεμική αυτή θέση του ΑΚΕΛ έναντι του ΝΑΤΟ είναι ένα από τα σημαντικά στοιχεία που διαχρονικά διαχωρίζουν τις θέσεις της Αριστεράς από αυτές της Δεξιάς. Ως εκ τούτου, η αντι-ΝΑΤΟ-ική επιχειρηματολογία έχει άμεσα ταυτιστεί με την όλη ιδεολογία του κόμματος. Ως επακόλουθο, αν το ΑΚΕΛ ξαφνικά συμφωνούσε σ’ ένα τόσο ουσιαστικό και φλέγον θέμα με την Δεξιά θα έχανε αυτόματα και ένα τεράστιο κομμάτι της ταυτότητάς του.

Εγκλωβισμός στην αντι-ΝΑΤΟ-ική επιχειρηματολογία

Το μεγαλύτερο πρόβλημα στην συγκεκριμένη περίπτωση είναι ότι δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν η πεισματική αυτή άρνηση του ΑΚΕΛ και του απερχόμενου Προέδρου για ένταξη στον ΣτΕ οφείλεται σε καθαρά ιδεολογικούς λόγους ή απλά σε εγκλωβισμό αναχρονιστικών απόψεων και αντιλήψεων.

Αν αυτό οφείλεται στον πρώτο προαναφερθέντα λόγο, τότε το ΑΚΕΛ πρέπει να δικαιολογήσει με πειστικό τρόπο πώς εξηγεί το γεγονός ότι χώρες όπως η Ρωσία και η Σερβία δέχθηκαν να ενταχθούν στον «προθάλαμο» του ΝΑΤΟ. Σε περίπτωση όμως που αυτό οφείλεται στον δεύτερο λόγο, τότε τα πράγματα είναι πολύ πιο σοβαρά, καθότι τα ιδεολογικά εμπόδια που έκτισε το ΑΚΕΛ και η διαχρονική του ανάγκη για συνεχή συσπείρωση και διατήρηση της ταυτότητάς του, σίγουρα θα αποβούν ζημιογόνα στην περαιτέρω πορεία της Κύπρου. Είναι δε σίγουρο ότι με τη συνεχή παρουσίαση του ΣτΕ ως «προθάλαμος» του ΝΑΤΟ και την απόρριψή του, ως επακόλουθο, το ΑΚΕΛ και η Κυβέρνηση αυθυποβάλλονται σε περιορισμούς από τους οποίους δύσκολα θα μπορέσουν να ξεφύγουν.

Δεν θα ήταν υπερβολή να υποθέσει κανείς ότι τυχόν αλλαγή πλεύσης θα έχει σημαντικό κόστος στο ευρύτερο φάσμα του κόμματος. Η συνεχής εμμονή στην άποψη ότι ο ΣτΕ είναι το «σκαλοπάτι» προς το ΝΑΤΟ ενδεχομένως να προσφέρει στο κόμμα μια εύκολη, γρήγορη αλλά και αποτελεσματική μέθοδο για να μπορεί να κρατά τους οπαδούς του σε εγρήγορση και να δουλεύει ως δικλείδα ΑΚΕΛ-ικής συσπείρωσης.

Σχόλια

Σχόλια