Πώς το κλίμα στην περιοχή μας γίνεται ακόμη πιο θερμό από τις εξελίξεις – Εάν οι ΗΠΑ προσπαθήσουν να επιβάλουν το δικό τους στρατηγικό όραμα, ρισκάρουν να δημιουργήσουν ένα περιφερειακό δίλημμα ασφάλειας για το Ιράν, ουσιαστικά αναγκάζοντάς το να κλιμακώσει τη συμμετοχή του στη Συρία

Ο ΟΜΠΑΜΑ πρέπει να επιτρέψει στους διπλωματικούς μηχανισμούς του να επιχειρήσουν να δημιουργήσουν ένα νέο μοντέλο.

«Ο Αμερικανός Υπουργός Εξωτερικών Τζον Κέρι δεν είναι ένας άνθρωπος που αποφεύγει τις προκλήσεις. Όμως πουθενά δεν είναι πιο εμφανείς αυτές οι προκλήσεις για τον επικεφαλής της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής από τη Μέση Ανατολή, όπου οι εξελίξεις αναμένεται να είναι τόσο θερμές όσο το μεσογειακό καλοκαίρι», εξηγεί στη «Σ» ο Οδυσσέας Χρίστου, λέκτορας Ευρωπαϊκών Σπουδών και Διεθνών Σχέσεων και μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας. Ο Τζον Κέρι φαίνεται να αποτελεί έναν από τους ανθρώπους-κλειδιά στην προσπάθεια επίλυσης της κρίσης στη γειτονική Συρία, η οποία όχι μόνο χρονίζει αλλά συνεχώς εμβαθύνεται, με συνέπειες που αγγίζουν την τοπική, ευρύτερη μουσουλμανική αλλά και περιφερειακή διάσταση, προκαλώντας, επίσης, παγκόσμιους τριγμούς.

Μάχη με την ανικανότητα

Σύμφωνα με τον Δρα Χρίστου, τα ζητήματα που επιβάλλουν τη συγκρότηση μιας αποφασιστικής στρατηγικής για την περιοχή είναι πολυεπίπεδα και, σε κάποιο βαθμό τουλάχιστον, αλληλένδετα, εξαιτίας των πολλών παιχτών στο παιγνίδι. Οι ΗΠΑ ήδη βρίσκονται αντιμέτωπες με το μελανό στίγμα που άφησε στη φήμη τους η κατοχή του Ιράκ, όχι μόνο όσον αφορά την ειλικρίνειά τους αλλά και σε σχέση με τις δυνατότητές τους. Την ίδια εικόνα ανικανότητας αναμένεται να αφήσουν πίσω τους και οι αμερικανικές δυνάμεις στο Αφγανιστάν, όταν αποχωρήσουν του χρόνου, χωρίς να υπάρχει ξεκάθαρο γεωπολιτικό κέρδος από την εκεί δεκαετή τους εμπλοκή, προσθέτει. «Η αμερικανική πρωτοβουλία για επαναπροσέγγιση μεταξύ του Ισραήλ και της Τουρκίας κρίθηκε επιτυχής. Στόχος της ήταν να δημιουργήσει μια σταθεροποιητική βάση για την αμερικανική εξωτερική πολιτική στην περιοχή, αν και η διατήρησή της αναμένεται να δυσκολέψει τον Κέρι», σημειώνει.

Η γκάφα του Ομπάμα

Η ευφορία που προκάλεσε η Αραβική Άνοιξη, αυτήν τη στιγμή μετατρέπεται σ’ έναν αραβικό χειμώνα δυσαρέσκειας. «Δύο χρόνια μετά, η συριακή διαμάχη καθίσταται ολοκληρωτικός εμφύλιος πόλεμος, στον οποίο ενδέχεται να εμπλακεί ολόκληρη η περιοχή», αναφέρει ο Δρ Χρίστου. Ως εκ τούτου, η Συρία αναμένεται να αποτελέσει ένα μεγάλο τεστ για την αμερικανική εξωτερική πολιτική, με πολλούς τρόπους.

«Η απουσία ξεκάθαρης στρατηγικής από τη διακυβέρνηση Ομπάμα έχει, μέχρι στιγμής, επικριθεί εσωτερικά και διεθνώς. Η αρχική, χαλαρή προσέγγιση θεωρήθηκε αναποφασιστική υποτίμηση του ζητήματος και η διακήρυξή του ότι η χρήση χημικών όπλων από το καθεστώς Άσαντ αποτελεί υπέρβαση κόκκινης γραμμής ήταν γκάφα, στην απουσία ξεκάθαρου σχεδίου δράσης, στην περίπτωση που κάτι τέτοιο διαπιστωνόταν», εξηγεί.

Τώρα που υπάρχουν υποψίες για χρήση χημικών όπλων και από τις δύο πλευρές, η Κυβέρνηση Ομπάμα προσπαθεί να αναδιατυπώσει τη δήλωση, με τρόπο τέτοιο, που να επιτρέπει αποστασιοποίηση από την αρχική διακήρυξη και τη δέσμευση για εμπλοκή, που τη συνόδευε, σύμφωνα με τον λέκτορα Διεθνών Σχέσεων.

Από δόγμα σε… μη δόγμα

Ερωτηθείς κατά πόσον τα πιο πάνω καταδεικνύουν, κατά κάποιον τρόπο, πως «στερεύει» η δύναμη των ΗΠΑ στην περιοχή ή αλλάζει ο ρόλος τους, ο Δρ Χρίστου υποδεικνύει πως τα γεγονότα στη Συρία -και η πιθανότητα της περιφερειακής κλιμάκωσης- εγείρουν ένα θεμελιώδες ερώτημα σχετικά με την παγκόσμια ισορροπία δυνάμεων. «Η αντίληψη της αμερικανικής παγκόσμιας ηγεμονίας διαβρώνεται συστηματικά από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Η απουσία ξεκάθαρης γεωπολιτικής στρατηγικής κατά τη διάρκεια της διακυβέρνησης Ομπάμα -ένα δόγμα Ομπάμα – είναι κραυγαλέα», τονίζει.

Στην πρώτη θητεία του Μπαράκ Ομπάμα, η δικαιολογία ήταν ότι το παγκόσμιο όραμά του αποτελούσε αντίδραση στο δόγμα του προκατόχου του Τζορτζ Μπους. Αλλά τώρα, καθώς οι προκλήσεις διαφοροποιούνται, η έμφαση στον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας μειώνεται. «Η επιστροφή της πολιτικής εξουσίας στην περιοχή, σε συνδυασμό με τη συνακόλουθη αβεβαιότητα της Αραβικής Άνοιξης, απαιτούν μια νέα προσέγγιση η οποία, σε μεγάλο βαθμό, θα καθορίσει την παγκόσμια αντίληψη των ΗΠΑ, όπως επίσης και την υστεροφημία της προεδρίας Ομπάμα», εξηγεί.

Η Τουρκία, το Ισραήλ και οι ΗΠΑ

Όπως τονίζει ο Οδυσσέας Χρίστου, οι ΗΠΑ πρέπει να αναπτύξουν μια ενεργητική στρατηγική για τη Συρία, η οποία θα λαμβάνει υπ’ όψιν τις πιθανές επιπτώσεις στην ευρύτερη περιοχή, σ’ ό,τι αφορά το ενδεχόμενο «μεταδοτικότητάς» της αλλά και της εμπλοκής γειτονικών χωρών. «Η Άκυρα προωθεί την αναβίωση της επιχείρησης στη Λιβύη, χωρίς μεγάλη επιτυχία. Με το Ισραήλ να διαταράσσει το συριακό τέλμα, η Τουρκία μπορεί να αποκτήσει ανέλπιστη υποστήριξη στην αντίδρασή της κατά του καθεστώτος Άσαντ, παρόλο που το Ισραήλ έχει ως στόχους όπλα που σχετίζονται με το Ιράν και τη Χεζμπολάχ», υπογραμμίζει. Παρά ταύτα, επισημαίνει, η Τουρκία φαίνεται να μην επιθυμεί το Ισραήλ να επιβάλλει τους κανόνες στην περιοχή, γεγονός που αποτελεί τροχοπέδη στις αμερικανικές προσπάθειες για ομαλοποίηση της κατάστασης.

Η μάχη για ηγεμονία

Ουσιαστικά, εξηγεί, η Τουρκία φιλοδοξεί να αναδυθεί ως περιφερειακή ηγεμονική δύναμη. Οι διμερείς σχέσεις της με τις υπόλοιπες δυνάμεις στην περιοχή (ιδίως το Ιράν και το Ισραήλ) καθιστούν αυτό τον στόχο ιδιαίτερα δύσκολο και απαιτούν διαφοροποίηση της υφιστάμενης εξωτερικής πολιτικής των τελευταίων χρόνων, η οποία δεν απέδωσε τα αναμενόμενα. «Το παράδοξο των τουρκο-ισραηλινών σχέσεων είναι ότι, μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της αμφίθυμης σχέσης τους, δεν είναι σε θέση να συνεργαστούν για αμοιβαία επωφελείς στόχους στην περίπτωση της Συρίας. Αυτό δυσκολεύει την υλοποίηση της αμερικανικής αντίδρασης ακόμη περισσότερο», σημειώνει ο Οδυσσέας Χρίστου.

Η θέση του Ισραήλ είναι κάπως διαφορετική, λόγω των σχέσεών του με τον αραβικό κόσμο. H διαρκής ανησυχία του Ισραήλ, σε επίπεδο ασφάλειας, είναι η επιβίωση, η οποία νομιμοποιεί εσωτερικά μια επιθετική εξωτερική στάση. «Το πρόβλημα που δημιουργεί αυτό για τις ΗΠΑ είναι κατά πόσο θα μπορέσουν να κρατήσουν τις αντιδράσεις του Ισραήλ μέσα στις παραμέτρους της δικής τους πολιτικής», προσθέτει.

Η ώρα της διπλωματίας

Οι ΗΠΑ δεν μπορούν να επιτρέψουν στους συμμάχους τους να εμπλακούν σε μια διαμάχη για περιφερειακή ηγεμονία, με πιθανότητα να βρεθούν στην πορεία σε στρατιωτικά μονοπάτια που δεν επιθυμούν να βαδίσουν, αναφέρει ο Δρ Χρίστου. «Αναγνωρίζοντας ότι η Συρία έχει την πιθανότητα να μετατραπεί σε επίκεντρο ενός σεισμού περιφερειακής αστάθειας, ο Ομπάμα πρέπει να επιτρέψει στους διπλωματικούς μηχανισμούς του να επιχειρήσουν να δημιουργήσουν ένα νέο μοντέλο για την περιοχή. Μια καλή αφετηρία σε μια τέτοια προσπάθεια θα ήταν η κατανόηση από μέρους του, ότι έχει ήδη βρει τον κατάλληλο άνθρωπο γι’ αυτήν τη δουλειά», σημειώνει, αναφερόμενος στον Τζον Κέρι.

Ο ρόλος του Ιράν

Στη διαμάχη της Συρίας βασικός παίχτης φαίνεται να είναι και το Ιράν. «Η εμπλοκή του Ιράν στη Συρία μέσω της Χεζμπολάχ φέρνει τις ΗΠΑ σε δύσκολη γεωστρατηγική θέση, χωρίς ελκυστικές επιλογές», σύμφωνα με τον λέκτορα Διεθνών Σχέσεων. Εάν οι ΗΠΑ προσπαθήσουν να επιβάλουν το δικό τους στρατηγικό όραμα στην περιοχή, τότε ρισκάρουν να δημιουργήσουν ένα περιφερειακό δίλημμα ασφάλειας για το Ιράν, ουσιαστικά αναγκάζοντάς το να κλιμακώσει τη συμμετοχή του στη Συρία έτσι, ώστε να διατηρήσει το στάτους κβο στην περιφερειακή ισορροπία ισχύος και να παρουσιαστεί αξιόπιστο ως προς τη δέσμευσή του για περιφερειακή ηγεμονία. «Εάν, από την άλλη, οι ΗΠΑ αφήσουν τις εξελίξεις στην περιοχή να ξεφύγουν από τον έλεγχό τους, τότε ρισκάρουν να απεικονιστούν ως χάρτινος τίγρης, ιδίως μετά τις άκαρπες περιπέτειες σε Ιράκ και Αφγανιστάν», καταλήγει ο Οδυσσέας Χρίστου.

 

Συνέντευξη του Οδυσσέα Χρίστου στη Μικαέλλα Λοΐζου για την εφημερίδα Σημερινή, η οποία δημοσιεύτηκε στις 12/05/2013

 

Σχόλια

Σχόλια