Ο έλεγχος του μέλλοντος προϋποθέτει έλεγχο του τρόπου με τον οποίο η ιστορική γνώση γίνεται κατανοητή. Καμιά ηθική αρχή, κανένας νομικός κανόνας, καμιά πολιτική σκέψη, κανένας φιλοσοφικός συλλογισμός, δεν αποκτά νόημα αν αφυδατωθεί από τα γεγονότα που διαμορφώνουν το υπόβαθρο της οποιασδήποτε περαιτέρω νοητικής διεργασίας. Είναι για τον λόγο αυτό που οι εκάστοτε κρατούντες θέτουν πάντα ως πρωταρχικό στόχο την διενέργεια προπαγάνδας και την παραποίηση των γεγονότων κατά τρόπο που να τους εξυπηρετεί. Διότι με τον τρόπο αυτό διασφαλίζουν ότι το μέλλον τους ανήκει. Και το μέλλον είναι πολύ πιο ουσιώδες από το παρόν. Διότι το παρόν διαρκεί μόνο μια στιγμή και την αμέσως επόμενη στιγμή το μέλλον μεταβάλλεται σε νέο παρόν.

Σε ένα από τα καλύτερα κόμικς που γράφηκαν ποτέ, ο υπερηρωικός Captain Marvel ταξιδεύει στο μέλλον και μαθαίνει ότι οι κάτοικοι του μέλλοντος γνωρίζουν το όνομά του ως αυτό ενός ασήμαντου παλιάνθρωπου και ότι οι μεγαλύτεροι υπερήρωες του 20ου αιώνα χαρακτηρίζονται ως απατεώνες και κακοποιοί. Στην πορεία μαθαίνει ότι τα αρχεία που αφορούσαν τον 20ο αιώνα είχαν καταστραφεί μετά από έναν πόλεμο και το μοναδικό που απέμεινε ως ιστορική πηγή ήταν το ημερολόγιο του «μεγαλύτερου ήρωα του 20ου αιώνα», του Βίκτωρ Φον Ντουμ. Για όλους τους αναγνώστες της Μάρβελ Κόμικς, το όνομα Φον Ντουμ είναι γνωστό ως αυτό του μεγαλύτερου δικτάτορα των κόμικς, του ανθρώπου που ενέπνευσε τον Τζορτζ Λούκας να δημιουργήσει τον Νταρθ Βέιντερ. Ο Φον Ντουμ όταν είδε ότι δεν μπορεί να κατακτήσει την εποχή του, έκανε κάτι πιο αποτελεσματικό: Κατέκτησε το μέλλον, πλαστογραφώντας την ιστορία.

Η διαφορά του ανθρώπου από τα ζώα είναι η ικανότητά του να δημιουργεί ιστορία, να θεωρεί ως σημαντική και καθοριστική για την ύπαρξή του την συλλογική συναίσθηση της ανάμνησης της παρουσίας του στην ανθρωπότητα. Ανεξάρτητα αν πιστεύουν ή όχι στην μετά θάνατον ζωή, οι περισσότεροι άνθρωποι επιθυμούν να αφήσουν κάτι πίσω τους, να διαιωνίσουν το όνομά τους μέσα από την δημιουργία απογόνων, να ελέγξουν, στον βαθμό που τους είναι δυνατό, την ποιότητα της υστεροφημίας τους και, αν τα καταφέρουν, να μεταβληθούν σε τμήμα της συλλογικής συνείδησης, να μείνουν ως κομμάτι της ιστορίας.

Η τεχνολογία μας χαρίζει σήμερα μια ψευδαίσθηση ότι έχουμε κυριαρχήσει στην ιστορία, ότι μπορούμε να την μεταβάλουμε ή να την δημιουργήσουμε φθηνά και με μερικές απλές κινήσεις, μέσα από μια ιστοσελίδα ή ένα προσωπικό ηλεκτρονικό ημερολόγιο. Στην καθημερινή ορολογία έχει εισαχθεί πλέον ο όρος «google-up», η αναζήτηση δηλαδή ενός προσώπου, ενός γεγονότος ή μιας ιδέας μέσα από την χρήση της συσκευής αναζήτησης του google. Η αναμφίβολη χρησιμότητα όμως που μας προσφέρει το google εμπερικλείει και κινδύνους. Κάθε πληροφορία, ψευδής ή και ανακριβής, που κάποιος δημιούργησε με μια ιστοσελίδα, εμφανίζεται ως πληροφορία και αλήθεια σε αυτόν που αναζητεί. Οι δέκα εντολές που έλαβε ο Μωυσής θα λαμβάνονταν σήμερα μέσω google, του νέου Θεού. Ενός Θεού δημιουργημένου μέσω της ανθρώπινης σκέψης και της τεχνολογίας.

Η Βικιπαίδεια συνιστά την χαρακτηριστικότερη έκφραση της νέας ιδεολογίας. Μια εγκυκλοπαίδεια στην οποία ο καθένας μπορεί να συνδράμει και την οποία ο καθένας μπορεί να διαβάσει. Μια εγκυκλοπαίδεια, που λόγω της άνεσης χώρου και της έλλειψης περιορισμών, μπορεί να είναι διαρκώς ανανεωμένη και να περιέχει πληροφορίες για τα πάντα. Η επανάσταση όμως στον τομέα της γνώσης που έχει επιφέρει η Βικιπαίδεια, δεν μπορεί να διαχωριστεί από τους κινδύνους. Οι κλασικές εγκυκλοπαίδειες είχαν σκοπό παράλληλα να διδά-ξουν και να αξιολογήσουν. Η Βικιπαίδεια εξαρτά τις πληροφορίες και την έκτασή τους από την θέληση των χρηστών. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ότι η Μέγκαν Φοξ αποκτά πολλαπλάσιο χώρο από τον Κορνήλιο Καστοριάδη και η πληροφόρηση για το American Idol είναι περισσότερη από την πληροφόρηση για το New Deal. Το γεγονός ότι κάποιος έγραψε κάτι σε μια ιστοσελίδα μπορεί να μεταβληθεί σε κριτικό ρεύμα ερμηνείας, απλώς και μόνο διότι υπάρχει διαδικτυακά.

Ο οξυδερκέστερος ιστορικός που ανέδειξε η οικουμένη, ο Θουκυδίδης περιέγραψε την προπαγάνδα κατά την διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου ως ακολούθως: «Και την καθιερωμένη σημασία των λέξεων ανταλλάξανε στην πράξη με ό,τι θεωρούσαν ότι τους συνέφερε, έτσι ώστε η ασυλλόγιστη τόλμη να θεωρηθεί ανδρεία, η με περίσκεψη αναβολή να θεωρηθεί δειλία, η σωφροσύνη πρόσχημα ανανδρείας, η σύνεση καθυστέρηση και η υπερβολική οξυθυμία ανδροπρέπεια». Λέξεις που επανέρχονται στον ημερήσιο λόγο και έχουν διττά νοήματα, ανάλογα με τους στόχους και τις πεποιθήσεις εκείνου που τις εκφράζει. Η ελευθερία μπορεί να συνεπάγεται, ανάλογα με τον γράφοντα, την αποτροπή του κομμουνισμού ή την επιβολή του, ο διεθνισμός μπορεί να συνεπάγεται την αναζήτηση διεθνούς συνεργασίας και ισότητας, την αμερικανοποίηση ή απλά την εξυπηρέτηση ξένων συμφερόντων.

Με τον τρόπο αυτό η γνώση θυσιάζεται αρκετά συχνά στον βωμό της πληροφόρησης. Στον αιώνα της πληροφορίας, και πολύ περισσότερο της ηλεκτρονικής πληροφορίας, βιώνουμε τον πολιτισμό της ευκολίας, ένα κόσμο στον οποίο, όπως αναφέρει ο Γιάσπερς, ζούμε με άμεσες ικανοποιήσεις αγαπώντας την συντομία, με το πλάτος της μακροσκοπικής γνώσης να χάνεται μπρος στους άπειρους μικρόκοσμους της πληροφορίας. Μέσα σε αυτό το τοπίο η κατευθυνόμενη πληροφόρηση αποκτά καινούρια δύναμη, μεταβάλλοντας την ελευθερία της έκφρασης και τον ωκεανό της πληροφορίας σε πηγή δύναμης, με την ενημέρωση να μεταβάλλεται σε βαριά βιομηχανία. Όπως παρατήρησε και ο McLuhan η ενημέρωση δεν είναι πια όργανο για την παραγωγή οικονομικών αγαθών, αλλά έγινε η ίδια το κυριότερο από τα αγαθά.

Το δοκίμιο δημοσιεύθηκε στο νέο τεύχος 32 του περιοδικού ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑ που κυκλοφόρησε στη Λευκωσία το 2013 από τον Όμιλο Πνευματικής Ανανέωσης (σελ. 16-18). Το τεύχος είναι αφιερωμένο στο διδάσκαλο Μιχαλάκη Μαραθεύτη.

 

Σχόλια

Σχόλια