lefkos clerides

 

Εις μνήμη του αείμνηστου δικηγόρου Λεύκου Κληρίδη, ο οποίος απεβίωσε χθες, αναδημοσιεύεται πιο κάτω η ομιλία του Αχιλλέα Αιμιλιανίδη στην εκδήλωση προς τιμή του Λεύκου Κληρίδη που έγινε στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας στις 17 Σεπτεμβρίου 2012 και δημοσιεύθηκε στο Κυπριακό Νομικό Βήμα:

Το Τμήμα Νομικής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας τιμώντας σήμερα τον Λεύκο Κληρίδη τιμά το δικηγορικό επάγγελμα, το οποίο ο Λεύκος Κληρίδης υπηρετεί εδώ και 65 συναπτά έτη. Για τον δικηγόρο Λεύκο Κληρίδη και τον ρόλο του στην εξέλιξη της νομολογίας και του δικηγορικού επαγγέλματος στην Κύπρο έχουν μιλήσει οι υπόλοιποι εκλεκτοί ομιλητές. Στη σύντομη παρέμβασή μου θα αναφερθώ σε μια πτυχή, ιδιαίτερης σημασίας για ένα πανεπιστημιακό τμήμα νομικής, που είναι η συνεισφορά του Λεύκου Κληρίδη στην ανάπτυξη της νομικής έρευνας στην Κύπρο.

Μέσα στο πλαίσιο αυτό η σημαντικότερη συνεισφορά του Λεύκου Κληρίδη στην ανάπτυξη της νομικής έρευνας και βιβλιογραφίας μπορεί να συνοψιστεί σε τρεις λέξεις: «Κυπριακό Νομικό Βήμα». Το 1967 ήταν ένα καθοριστικό έτος για την ανάπτυξη της νομικής έρευνας στην Κύπρο. Τότε δρομολογείται η πρώτη προσπάθεια για έκδοση κυπριακού νομικού περιοδικού με την ίδρυση της βραχύβιας «Επιθεώρησης Δημοσίου και Ιδιωτικού Δικαίου» με Διευθυντή τον Ιωάννη Δασκαλάκη της οποίας η πορεία διήρκεσε τέσσερα μόλις τεύχη. Τον Σεπτέμβριο του ίδιου έτους ιδρύεται το επίσημο περιοδικό του Παγκυπρίου Δικηγορικού Συλλόγου, το «Κυπριακό Νομικό Βήμα», υπό την διεύθυνση του τότε Γραμματέα του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου Λεύκου Κληρίδη. Με το επωνυμία του, το Κυπριακό Νομικό Βήμα παρέπεμπε σαφώς στο αντίστοιχο επίσημο εκφραστικό όργανο του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών, το γνωστό «Νομικό Βήμα».

Ο Λεύκος Κληρίδης συνέχισε να ενεργεί ως διευθυντής έκδοσης του Κυπριακού Νομικού Βήματος για μια σχεδόν δεκαπενταετία μέχρι και το 1981 όταν και ολοκληρώθηκε ουσιαστικά η πρώτη-και κατά την άποψή μου η πλέον παραγωγική- περίοδος έκδοσης του Κυπριακού Νομικού Βήματος. Η συνεργασία του Κυπριακού Νομικού Βήματος κατά την διάρκεια των δεκαπέντε αυτών ετών με τους σημαντικότερους Κύπριους νομικούς της εποχής, αποτέλεσε σταθμό στην εξέλιξη της νομικής έρευνας και στην ανάπτυξη του κυπριακού δικαίου και επέτρεψε ουσιαστικά να τεθούν τα θεμέλια για την περαιτέρω έρευνα επί θεμάτων κυπριακού δικαίου.

Ο Λεύκος Κληρίδης υπήρξε ο συντονιστής της συγκεκριμένης έκδοσης, παράλληλα όμως είχε την ευκαιρία μέσω του Κυπριακού Νομικού Βήματος να προβάλει και να αναπτύξει τις νομικές του απόψεις επί συγκεκριμένων θεμάτων. Πρώτιστο επίκεντρο των νομικών του προβληματισμών υπήρξε το κυπριακό πρόβλημα. Ήδη στο πρώτο τεύχος του Κυπριακού Νομικού Βήματος δημοσιεύει την μελέτη «Σύντομος Ανασκόπησις του Κυπριακού Προβλήματος», η οποία θα δημοσιευθεί σε τέσσερις συνέχειες κατά τα έτη 1967-1968 και η οποία συνιστά μια επαρκή πρώτη νομική προσέγγιση της εξέλιξης του κυπριακού προβλήματος από το 1878 μέχρι και τα πρώτα χρόνια μετά την ανεξαρτησία.[1] Η προαναφερόμενη μελέτη θέτει το υπόβαθρο για τις επόμενες νομικές δημοσιεύσεις του Λεύκου Κληρίδη επί του κυπριακού προβλήματος, οι οποίες σηματοδοτούνται από τα τραγικά γεγονότα του 1974. Το 1974 δημοσιεύει την μελέτη The Legal Status of Refugees in Cyprus,[2] ενώ την ίδια χρονιά δημοσιεύει το γνωστό βιβλιαράκι The Demands of the Turkish Cypriot Community since 1955 που σκοπό έχει να συνδράμει περαιτέρω στον διάλογο ως προς τις νομικές πτυχές του κυπριακού προβλήματος,[3] ως και το βιβλιαράκι Σύντομος Ανασκόπησις του Κυπριακού Προβλήματος και Σχόλια επί των Κυριώτερων Τουρκικών Αξιώσεων, το οποίο ενοποιεί τις δύο προηγουμένως δημοσιευθείσες μελέτες του επί του κυπριακού προβλήματος.[4]

Το 1975 δημοσιεύεται στο Κυπριακό Νομικό Βήμα το άρθρο ‘A Short Note on the Dangers of Dualism in Cyprus and what Safeguards must be Adopted to Avoid them’[5] στο οποίο ο Κληρίδης θέτει προβληματισμούς για την αποφυγή διχοτομικών στοιχείων στην πολιτειακή πολιτεία. Το 1976, υπό την ιδιότητα πια του Προέδρου του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου, δημοσιεύει το ‘Protests and Complaints by the Bar Council of Cyprus and its Human Rights Committee to Various International Organisations for the Violations of Fundamental Human Rights in Cyprus by Turkey’.[6]

Την δεκαετία του 1980 δημοσιεύει τέσσερα άρθρα, όχι πια στο Κυπριακό Νομικό Βήμα, αλλά στην Επιθεώρηση Κυπριακού Δικαίου που το είχε διαδεχθεί από άποψη σημασίας κατά την δεκαετία εκείνη. Δύο άρθρα, ‘Ο Ντενκτάς και το Δικαίωμα Αυτοδιάθεσης του Ψευδοκράτους: Η Νομική Πτυχή του Θέματος’[7] και ‘Ή Νομική Ακυρότητα της Μονομερούς Ανακήρυξης Ανεξάρτητου Κράτους από την Τουρκοκυπριακή Ηγεσία’[8] απαντούν στους ισχυρισμούς της τουρκοκυπριακής ηγεσίας περί δυνατότητα ανακήρυξης του ψευδοκράτους, ενώ το άρθρο ‘Violations of Human Rights by Turkey during the Invasion in 1974 and Continuing Violations today’, δημοσιευμένο το 1987, εξετάζει τις συνέπειες της τουρκικής εισβολής από απόψεως διεθνούς δικαίου.[9] Τέλος στο άρθρο ‘Ποιες Είναι οι Νομικές Διαφορές μεταξύ Ομοσπονδίας και Συνομοσπονδίας’ εξετάζει το επώνυμο ζήτημα, το οποίο εξακολουθεί να απασχολεί, με διαφορετικές ερμηνείες το νομικό και πολιτικό κόσμο, αλλά και τον απλό πολίτη.

Με δεδομένη την ιδιότητα του ως Προέδρου του Παγκύπριου Δικηγορικού Συλλόγου, αρκετές δημοσιεύσεις του περιστρέφονται γύρω από ζητήματα που ενδιέφεραν άμεσα το δικηγορικό επάγγελμα. Χαρακτηριστικό είναι το άρθρο που δημοσιεύθηκε στο Κυπριακό Νομικό Βήμα το 1977 με τίτλο ‘Τα Προβλήματα των Εκτοπισθέντων Δικηγόρων της Κύπρου, η εις αυτούς Χορηγηθείσα Οικονομική Βοήθεια και Εισηγήσεις διά Θεραπείαν των Προβλημάτων τους’.[10] Το 1968 ξεκινά και η ενασχόλησή του με το ζήτημα της νομικής αρωγής,[11] θέμα επί του οποίου δημοσιεύει λεπτομερή έκθεση το 1971[12] και επί του οποίου επανέρχεται αρκετά χρόνια αργότερα, το 1994.[13]

Αρκετές μελέτες του Λεύκου Κληρίδη άπτονται σε κρίσιμα ζητήματα του κυπριακού ουσιαστικού δικαίου. Χαρακτηριστικές είναι ‘Αι Αγωγαί διά Προσωπικαί Βλάβας’ το 1968,[14] ‘Report on the Present Legal Position Obtaining in Cyprus, Regarding the Granting of Compensation to Victims of Criminal Acts and Recommendations for Remedying the Situation in the Future’ το 1975,[15] ‘Το Εν Κύπρω ισχύον Εκλογικό Σύστημα και τα Διάφορα Συστήματα εις το Εξωτερικόν’ το 1977,[16] ‘Η Άρνηση Οργάνων της Διοικήσεως στις Αποφάσεις του Δικαστηρίου’ το 1983,[17] ‘Το Δικαίωμα του Δικαστηρίου να Αυξάνει Ποινές’ το 1984,[18] ‘Προνομιακά Διατάγματα (Prerogative Writs) το 1986.[19]

Κατά την άποψή μου ξεχωρίζει η, δημοσιευθείσα το 1974, μελέτη ‘Η Επίδρασις του Ελληνικού Διοικητικού Δικαίου εις την Ανέλιξιν του εν Κύπρω Εφαρμοζομένου Διοικητικού Δικαίου’.[20] στην οποία ο Λεύκος Κληρίδης περιγράφει με παραπομπή στη νομολογία του Ανωτάτου Δικαστηρίου την μέθοδο με την οποία το ελληνικό διοικητικό δίκαιο και η νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας αποτέλεσε το κεντρικό σημείο επιρροής της εξέλιξης του κυπριακού διοικητικού δικαίου, αρχής γενόμενης από την απόφαση Χρυσοστομίδης v. Ελληνικής Κοινοτικής Συνέλευσης στην οποία ο ίδιος ήταν δικηγόρος και ο αείμνηστος Μιχαλάκης Τριανταφυλλίδης δικαστής.[21] Κατέληγε δε ο Κληρίδης:

«εάν όμως εις τον τομέα του διοικητικού δικαίου η νομολογία μας εδέχθη την τόσον ευεργετικήν επίδρασιν του Ελληνικού Διοικητικού Δικαίου και της ελληνικής νομολογίας, ακράδαντος είναι η πεποίθησις μας ότι και εις άλλους νευραλγικούς τομείς της δικαιοσύνης η νομολογία μας θα ηδύνατο να δεχθή παρόμοιαν επίδρασιν».

Το πιο πρόσφατο άρθρο του Λεύκου Κληρίδη δημοσιεύθηκε το 2011 με τίτλο ‘Η Απονομή της Δικαιοσύνης από την Ανεξαρτησία μέχρι Σήμερα’.[22] Σε αυτό ο Κληρίδης προβαίνει σε μια συνοπτική περιγραφή της εξέλιξης της απονομής της δικαιοσύνης και καταλήγει σε ορισμένες, επιγραμματικά διατυπωμένες, εισηγήσεις για τη βελτίωση του συστήματος απονομής της δικαιοσύνης στην Κύπρο που συνίστανται στην επαναφορά του διαχωρισμού σε Ανώτατο Δικαστήριο και Ανώτατο Συνταγματικό Δικαστήρια, στην εισαγωγή του θεσμού του plea bargain σε ποινικές υποθέσεις και της εφαρμογής του summons for directions στις πολιτικές υποθέσεις.

Θα κλείσω την παρούσα εισήγηση με τα λόγια του ίδιου του Λεύκου Κληρίδη, στο πρώτο τεύχος του Κυπριακού Νομικού Βήματος το 1967. Στο εκδοτικό σημείωμα με τίτλο «Διατί Εκδιδόμεθα», ο Λεύκος Κληρίδης αναφέρει, μεταξύ πολλών άλλων, τα ακόλουθα:

«Η έκδοσις του Κυπριακού Νομικού Βήματος πληροί μιαν βασικήν ανάγκην του δικηγορικού κόσμου και του τόπου γενικώτερον, ιδιαιτέρως κατά την παρούσαν περίοδον, καθ’ ην αι νέαι κατευθύνσεις του δικαϊκού μας συστήματος στρέφονται προς νέους ορίζοντας και αι αρχαί επί των οποίων εδράζονται διαρκώς διαφοροποιούνται…..Εντός του πλαισίου του σκοπού τούτου επιβάλλεται να γίνη μια πλήρης επιστημονική ανασκόπησις του υφιστάμενου δικαίου διά να επισημανθούν αι ηθικαί αρχαί και αι κοινωνικαί ανάγκαι επί των οποίων θα οικοδομήσωμεν ιδικόν μας σύστημα δικαίου βασιζόμενον επί της κυπριακής πραγματικότητος και των αναγκών του τόπου μας. Μέρος του υφιστάμενου δικαίου θα πρέπει συν τω χρόνω να εγκαταλειφθή εφ’ όσον τούτο δεν ανταποκρίνεται προς τας τοπικάς συνθήκας, τας ηθικάς αξίας και τας επιδιώξεις του λαού μας. Εξωτερικαί επιδράσεις μη συνάδουσαι προς την τοιαύτην ανέλιξην πρέπει ίσως να εγκαταλειφθώσι………».

45 χρόνια μετά, η συζήτηση για την κατεύθυνση του κυπριακού δικαίου θα μπορούσε να ξεκινήσει με τα πιο πάνω λόγια.


 

[1] [1967] 1 Κυπριακό Νομικό Βήμα 21-26, [1968] 2 Κυπριακό Νομικό Βήμα 9-14, [1968] 3 Κυπριακό Νομικό Βήμα 16-21, [1968] 5 Κυπριακό Νομικό Βήμα 10-12.

[2] [1974] 5-6 Κυπριακό Νομικό Βήμα 13-16.

[3] Nicosia, 1974.

[4] Λευκωσία, 1974.

[5] [1975] 1 Κυπριακό Νομικό Βήμα 12-14.

[6] [1976] 3 Κυπριακό Νομικό Βήμα 117-137.

[7] (1989) 25 Επιθεώρηση Κυπριακού Δικαίου 3917-3918.

[8] (1984) 7 Επιθεώρηση Κυπριακού Δικαίου 1198-1203.

[9] [1987] 17 Επιθεώρηση Κυπριακού Δικαίου 2669-2680.

[10] [1977] 3 Κυπριακό Νομικό Βήμα 6-7.

[11] ‘Νομική Βοήθεια (Legal Aid’ [1968] 6 Κυπριακό Νομικό Βήμα 17-18.

[12] ‘Report on Legal Aid and its Introduction in Cyprus’ [1971] 2 Κυπριακό Νομικό Βήμα 17-30.

[13] ‘Η Αναγκαιότητα Δημιουργίας Ταμείου Νομικής Αρωγής στην Κύπρο’ [1994] 4 Κυπριακό Νομικό Βήμα 617-623.

[14] [1968] 4 Κυπριακό Νομικό Βήμα 7-8.

[15] [1975] 2 Κυπριακό Νομικό Βήμα 10-13.

[16] [1977] 1 Κυπριακό Νομικό Βήμα 8-16.

[17] [1983] 3 Επιθεώρηση Κυπριακού Δικαίου 554-557.

[18] [1984] 5 Επιθεώρηση Κυπριακού Δικαίου 904-905.

[19] (1986) 14 Επιθεώρηση Κυπριακού Δικαίου 2195-2208.

[20] [1974] 1 Κυπριακό Νομικό Βήμα 7-27, αναδημοσίευση (1978) 15 Ηνίοχος 13-24.

[21] [1964] ΑΑΔ 397.

[22] Π. Παπαπολυβίου (επ), Ιστορία της Κυπριακής Δημοκρατίας 1980-1989, τομ ΙΙΙ (Φιλελεύθερος, Λευκωσία, 2011) 228-239.

Σχόλια

Σχόλια