Δυο μέρες πριν τελειώσει το 2013 ξαναείδα Ίψεν, «Ο Εχθρός του Λαού». Μια ανασκόπηση της φετινής χρονιάς, γραμμένη πριν από 130 χρόνια. Μια μικρή πόλη στη Νορβηγία έχει επενδύσει τεράστια ποσά για τη δημιουργία δημόσιων ιαματικών λουτρών, ένα έργο στο οποίο επικεφαλής είναι ο γιατρός Στόκμαν και ο αδελφός του, δήμαρχος της πόλης. Τα νέα λουτρά αναμένεται να οδηγήσουν σε αύξηση του πληθυσμού και σημαντικά έσοδα για την πόλη. Ο γιατρός Στόκμαν όμως ανακαλύπτει ότι τα λουτρά έχουν μολυνθεί από απόβλητα και κατά συνέπεια, αντί να θεραπεύουν, προξενούν ασθένεια στους τουρίστες. Ο Στόκμαν εισηγείται προς τον αδελφό του τον Δήμαρχο, μια πολυδάπανη λύση για επίλυση του προβλήματος, αλλά προς έκπληξή του, ο αδελφός του θεωρεί πως για το «καλό της κοινότητας» τα ιατρικά του πορίσματα θα πρέπει να αποσιωπηθούν. Ο γιατρός συγκαλεί άμεσα συμβούλιο με σκοπό να πείσει τους πολίτες ότι τα λουτρά θα πρέπει να κλείσουν, αλλά αυτοί αναμένοντας σημαντικά οικονομικά οφέλη αρνούνται να αποδεχθούν τις εισηγήσεις του. Τελικά οι κάτοικοι της πόλης κηρύττουν μαζικά τον Στόκμαν ως εχθρό του λαού και τον καλούν να υπακούσει στην πλειοψηφία.

Θέλουμε την αλήθεια; Η «αδέσμευτη» και «ανεξάρτητη» δημοσιογραφία που αποκρύπτει ή υποβαθμίζει τα στοιχεία ώστε να μην πληγεί το «δημόσιο συμφέρον». Το συμφέρον που υπέδειξαν οι «ανεξάρτητοι» κομματικοί επιστήμονες που «αδέσμευτοι» χαριεντίζονται στις κάμερες πίσω από τους πολιτικούς τους ηγέτες – και οι πιο κομψοί και ύπουλοι, εκείνοι που μπροστά στις κάμερες εμφανίζονται ως αδέκαστοι και μετά από λίγο παίρνουν τηλέφωνα και πιέζουν για ένα διορισμό και μια θέση στο ψηφοδέλτιο. Οι κατ’ επάγγελμα πολιτικοί, που ταυτίζουν το ίδιον συμφέρον με το δημόσιο – και που ζητούν την κάθαρση στο βαθμό που θα συμφέρει το κόμμα τους και την πολιτική τους καριέρα – πουλούν στα πλήθη «ρεαλισμό» ή «λαϊκισμό» ανάλογα με την περίσταση.

Και πάνω από όλους η σιωπηρή πλειοψηφία. Η πάντα τόσο πρόθυμη να πιστέψει το νέο σενάριο της επικοινωνιακής ομάδας του κόμματος, η πάντα τόσο έτοιμη να ζητήσει την τιμωρία όλων των υπολοίπων, εκτός των εκάστοτε «δικών μας», η πάντα διατεθειμένη να αναζητήσει τις ευθύνες και την τιμωρία όλων των άλλων, χωρίς ποτέ να θελήσει να διορθώσει τα δικά της λάθη. Η πλειοψηφία που δίδει μάχες για να διασφαλίσει τα δικά της συμφέροντα και μόνο. Οι λύσεις που πρέπει πάντα να βρεθούν κατά τρόπο που να μην θίγουν τα δικά μας προσωπικά συμφέροντα. Και πάνω από όλα με μετριοπάθεια- χωρίς να θυμώνουμε, χωρίς να θίγουμε τα κακώς κείμενα, χωρίς να ενοχλούμε το σύστημα. Χωρίς να δημιουργούμε εχθρούς, εκτός αν κάποιος πιο δυνατός στη δεδομένη στιγμή έχει τάξει τον «ανεξάρτητο» και «αδέσμευτο» λόγο μας στη δούλεψη του. Η πλειοψηφία που θεωρεί ότι είναι πάντα ορθή γιατί είναι η δημοκρατικά εκλεγμένη πλειοψηφία και η μειοψηφία που θεωρεί ότι είναι πάντα ορθή γιατί «οι πολλοί δεν καταλαβαίνουν». Το δημόσιο συμφέρον της πλειοψηφίας και της μειοψηφίας μέσα από τα μάτια του ατομικού συμφέροντος του καθενός- ένα δημόσιο συμφέρον χωρίς νόημα.

Ενδιαφέρει κανένα η αλήθεια; Θέλω να σας μιλήσω, είπε ο Στόκμαν, για τη μεγάλη ανακάλυψη που έκανα πρόσφατα- ότι όλες οι πηγές της ηθικής μας ζωής είναι δηλητηριασμένες και ότι η κοινωνία μας στηρίζεται στο μολυσμένο χώμα του ψεύδους. Όπως το έθεσε ο μεγάλος Κύπριος ποιητής Μιχαλάκης Πασιαρδής: «το εν άκουσα, το εν ηξέρω, το ήντα με κόφτει, στην τετραγωνική ρίζα του εγιώ είμαι ο καλλύτερος». Στην εποχή της ιδιωτικότητας και των δικαιωμάτων, η έννοια της κοινής ωφέλειας έχει και αυτή καταστεί στρεβλή, παράγωγο του προσωπικού μας συμφέροντος.

Κι όμως στην καθημερινότητα μας ξέρουμε ότι δεν είναι όλοι έτσι. Και ξέρουμε πως η ηθική κρίση δεν είναι ελληνική μοναδικότητα, ούτε και καινούριο φαινόμενο. Και οφείλουμε να αγωνιστούμε για να περιορίσουμε την ελευθερία όλων των πηγών εξουσίας, ανεξάρτητα αν είναι «δικοί μας» ή εχθροί. Γιατί η διαφορά του φίλου του λαού από τον εχθρό του λαού είναι τόσο ευμετάβλητη, όσο και η κοινή γνώμη. Και δυστυχώς αν αφήσουμε την εξουσία ελεύθερη και αδέσμευτη, τότε το μέλλον μας θα είναι παρόμοιο με αυτό της δημοσιογράφου του Ντάριο Φο, που επιλέγει να αφήσει ελεύθερους τους διεφθαρμένους αστυνομικούς μόνο και μόνο για να την αιχμαλωτίσουν ώστε να σκοτωθεί η ίδια από την βόμβα του σχιζοφρενή αναρχικού.

Ο πιο δυνατός άνθρωπος στον κόσμο, μας λέει ο Ίψεν, είναι εκείνος που στέκεται πιο μόνος. Και όταν χάσεις την ελπίδα, όταν χάσεις τον φόβο, τότε όπως εξηγεί ο Frank Miller, γίνεσαι πραγματικά επικίνδυνος ή όπως είπε ο Δημώνακτας (και έκανε διάσημο ο Καζαντζάκης) αν δεν φοβάσαι τίποτα, αν δεν ελπίζεις σε τίποτα, τότε είσαι πραγματικά λεύτερος. Όλοι μας φοβόμαστε, ελπίζουμε, θέλουμε να συμβιβαστούμε, να ικανοποιήσουμε τις φιλοδοξίες μας, τα όνειρα μας, να βοηθήσουμε την οικογένεια μας να επιβιώσει- είμαστε άνθρωποι που πολύ απέχουμε από τον πλέον δυνατό άνθρωπο στον κόσμο. Όμως δεν πρέπει να ξεχνούμε την ομιλία του Σεφέρη κατά την παραλαβή του Νόμπελ: η λέξη ‘άνθρωπος’ είναι η μοναδική που κατέστρεψε τη Σφίγγα.

Ευτυχισμένο 2014, αφιερωμένο εξαιρετικά σε όσους αρνήθηκαν το φως που τους άναψαν και εξακολουθούν να ψάχνουν μόνοι στο σκοτάδι.

mandela

Σχόλια

Σχόλια